
Kovan önünde her gün birkaç ölü arı görmek normaldir. Bir günde yüzlerce arının kovan önünde titreyerek, sürünerek ölmesi ise çoğu zaman zehirlenmeye, özellikle çevrede yapılan tarım ilacı uygulamasına işaret eder. Kışın ya da baharda kovan içinde topluca bulunan ölü arılar genelde açlık, Varroa ve virüsler ya da Nosema ile ilgilidir. Toplu ölümde numune alın ve il ya da ilçe tarım müdürlüğüne haber verin.
Ne kadar ölüm normaldir?
Yaz aylarında bir işçi arı yalnızca birkaç hafta yaşar; güçlü bir kolonide her gün bir miktar arının ölmesi doğaldır. Bekçi arılar ölüleri kovandan dışarı taşır, bu yüzden uçuş tahtasında ve kovan önünde birkaç ölü arı görmek kaygı verici değildir. Kaygı verici olan, sayının birden artması ve birçok kovanda aynı anda görülmesidir.
Ani ve toplu ölüm: zehirlenme
Bir sabah kovan önünde yığın hâlinde ölü arı, uçamayıp yerde sürünen, titreyen, sırtüstü dönen ve dilini dışarı çıkarmış arılar görüyorsanız ve bu birçok kovanda birden oluyorsa ilk akla gelen zehirlenmedir. Çevrede yeni yapılmış bir ilaçlama, çiçek açmış bir tarlaya ya da meyve bahçesine yapılan uygulama çoğu zaman sebeptir.
Böyle bir durumda tarih ve saatle fotoğraf ve video çekin, ölü arılardan temiz bir kaba numune alıp dondurucuda saklayın ve hemen il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne haber verin. Çevredeki üreticilerle konuşun. İlaçlama dönemlerinde kovanları önceden haberdar olarak taşımak ya da girişleri geçici olarak korumak kayıpları azaltır. Sağ kalan arılara temiz su verin.
Kışın ve ilkbaharda kovan içinde ölüm
Kış sonunda açtığınız kovanda başları peteğin hücrelerine gömülü, kümelenmiş ölü arılar açlığın tipik görüntüsüdür; salkım yanındaki balı bitirmiş ve soğukta öbür çerçevedeki bala ulaşamamıştır. Kovanda bal kalmışken ölen salkım ise çoğu zaman çok küçülmüş bir koloniye işaret eder.
Sonbaharda Varroa yükü yüksek olan kolonilerde kış arıları zayıf ve virüslü yetişir; koloni kış ortasında hızla erir. Kovan içine ve çerçevelere yayılmış ishal lekeleri Nosema ya da uzun süre uçamamaktan kaynaklanabilir. Kış kayıplarını azaltmak için sonbahar bakımı ve Varroa mücadelesi belirleyicidir.
Kanadı buruşuk, sürünen arılar
Kanatları buruşuk, kısa ya da şekilsiz doğan, uçamayıp kovan önünde sürünen genç arılar Varroa ile taşınan deforme kanat virüsünün işaretidir. Bu genelde Varroa yükünün çok yükseldiğini gösterir ve vakit kaybetmeden mücadele gerektirir.
Kovan girişinde boğuşma: yağma
Girişte arıların birbiriyle boğuştuğu, uçuş tahtasında parçalanmış ölü arıların biriktiği ve kovan önünde telaşlı bir trafik olan durum yağmadır. Özellikle nektar akışının kesildiği dönemlerde güçlü koloniler zayıf olanları soyar. Girişi daraltın, kontrolleri kısa tutun ve kovan dışında şurup ya da bal bırakmayın.
Sıcak ve susuzluk
Yazın aşırı sıcak günlerde güneş altındaki kovanlarda petekler yumuşayabilir ve arılar ölebilir. Kovanlara öğleden sonra gölge sağlayın, havalandırmayı açın ve arılığa her zaman temiz su koyun.
Ölü arıların görünüşünden ne anlaşılır?
Dili dışarıda, titreyerek ölen, birden çok kovanda aynı anda görülen ölüm çoğu zaman zehirlenmeyi düşündürür. Başı hücreye gömülü ölüler açlığı, buruşuk kanatlı arılar Varroa ve virüsleri, kovana yayılmış ishal lekeleri Nosema ya da uzun hapis kalmayı akla getirir. Bunlar ipucudur, kesin tanı laboratuvar incelemesiyle konur.
Ne zaman kime başvurulur?
Toplu ölümde ya da hastalık şüphesinde bir veteriner hekime ve il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne haber verin; numune alınmasını ve incelenmesini isteyin. Arı yetiştiricileri birliğiniz de bu süreçte yol gösterir. Zehirlenme şüphesinde bildirimi geciktirmeyin; numune ne kadar taze olursa inceleme o kadar sağlıklı olur.
BeePRO+ ve BeeHive+ ne yapar, ne yapmaz?
BeePRO+ arının sindirimini ve bağırsak florasını destekleyen probiyotikli bir yem katkısıdır. Bu bir ilaç değil, yem katkı maddesidir; tedavi amaçlı kullanılamaz. Etiket dozu: arılık suluğuna 1 litre suya 2 damla; ürün eklenen su 3 gün kullanılır, sonra aynı oranda yeniden hazırlanır. BeeHive+ ise kovan içine, etiketteki kullanım talimatına göre püskürtülen probiyotikli bir kovan solüsyonudur. Zehirlenmeyi, Varroa'yı ya da bir hastalığı durdurmaz; toplu ölümde önce sebebi bulun ve yetkililere başvurun.
İlgili sayfalar
- Kışın arılar neden ölür? (aribesleme.com.tr)
- Arı hastalıkları (kovanbakimi.com.tr)
- Varroa mücadelesi (kovanbakimi.com.tr)
- Arılarda sonbahar bakımı (kovanbakimi.com.tr)
- Kışlama kaybını azaltmak için sonbaharda ne yapılmalı?
Sık sorulanlar
Toplu arı ölümleri neyin belirtisi?
Bir günde ve birçok kovanda birden görülen toplu ölüm çoğu zaman zehirlenmeye, özellikle tarım ilacı uygulamasına işaret eder. Kovan içinde, kışın görülen toplu ölümler ise açlık, Varroa ve virüsler ya da Nosema ile ilgilidir. Kesin sebep numune incelemesiyle anlaşılır.
Kovan önünde ölü arılar normal mi?
Az sayıda olduğunda evet. İşçi arılar yazın birkaç hafta yaşar ve bekçi arılar ölüleri kovandan dışarı taşır. Sayı birden artıyorsa, arılar titreyerek ölüyor ya da birçok kovanda aynı anda görülüyorsa normal değildir.
Kışın arı ölümleri neden olur?
En sık sebepler açlık, sonbaharda kontrol edilmemiş Varroa ve onun taşıdığı virüsler, Nosema ve nemdir. Kış kaybını azaltmanın yolu sonbaharda güçlü, iyi beslenmiş ve Varroa yükü düşük koloni hazırlamaktır.
Arılar zehirlenince ne yapılır?
Fotoğraf ve video çekin, ölü arılardan numune alıp dondurucuda saklayın ve il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne hemen bildirin. Sağ kalan arılara temiz su verin, mümkünse kovanları ilaçlanan alandan uzaklaştırın.
Kaynaklar
- Döke MA, Frazier M, Grozinger CM (2015). Overwintering honey bees: biology and management. Current Opinion in Insect Science 10:185–193. doi:10.1016/j.cois.2015.05.014
- Gray A, Adjlane N, Arab A ve ark. (2023). Honey bee colony loss rates in 37 countries using the COLOSS survey for winter 2019–2020: the combined effects of operation size, migration and queen replacement. Journal of Apicultural Research 62:204–210. doi:10.1080/00218839.2022.2113329
- Higes M, Martín R, Meana A (2006). Nosema ceranae, a new microsporidian parasite in honeybees in Europe. Journal of Invertebrate Pathology 92:93–95. doi:10.1016/j.jip.2006.02.005
- Brodschneider R, Crailsheim K (2010). Nutrition and health in honey bees. Apidologie 41:278–294. doi:10.1051/apido/2010012


